Шығыны бар ЖКО: ӘҚБтК-нің 610-бабы бойынша қандай айыппұл бар және жартысын қашан төлеуге болады

Жүргізуші жол жүрісі қағидаларын бұзып, ол мүлік зақымдалған жол-көлік оқиғасына әкелсе, оған 20 АЕК айыппұл салынуы мүмкін — 2026 жылы бұл 86 500 теңге. Бірақ соқтығысудың өзі адамды кінәлі етпейді. ӘҚБтК-нің 610-бабы қалай жұмыс істейтінін, жол апаты үшін құқықтан қашан айыратынын және 50% жеңілдік қай жағдайда қолданылатынын түсіндіреміз.

Алдымен — кінәні дәлелдеу
610-бап жол жүрісі қағидаларын бұзу салдарынан көлікке, жүкке, жолға, құрылысқа немесе басқа мүлікке не адамдардың денсаулығына зиян келген жағдайда жаза қолданады. Оны қолдану үшін үш нәрсені анықтау керек: қай қағида бұзылды, қандай салдар болды және олардың өзара байланысы қандай. Сынған көлік шығынды растайды, бірақ нақты жүргізушінің кінәсін дәлелдемейді, деп түсіндірді Алматы қалалық адвокаттар алқасының адвокаты Абзал Қасымжанов.

Кінәні жүргізуші емес, уәкілетті орган дәлелдеуге міндетті — жүргізуші өзінің кінәсіз екенін дәлелдемеуі тиіс. Жойылмайтын күмәндар жүргізушінің пайдасына түсіндіріледі. Ал апатта тек бұзушының өз көлігі зақымдалса, Жоғарғы Соттың түсіндірмесі бойынша 610-бап бойынша жауапкершілік туындамайды.

Баптың үш бөлігі — жазаның үш деңгейі

1-бөлік — материалдық шығын. Көліктердің соқтығысуы, зақымдалған қоршау, бағана, ғимарат. Айыппұл — 20 АЕК (86 500 ₸). Екі қатысушыны да жазалауы мүмкін, бірақ әрқайсысына қатысты апатқа әсер еткен бұзушылық жеке дәлелденсе ғана. Бұл ретте жөндеу шығындары автоматты түрде тең бөлінбейді — бұл бөлек шешіледі.

2-бөлік — қайталау немесе денсаулыққа жеңіл зиян. Жүргізуші жазаланғаннан кейін бір жыл ішінде 1-бөліктегі бұзушылықты қайта жасаса немесе жәбірленуші денсаулығына жеңіл зиян келсе қолданылады. Айыппұл — 40 АЕК (173 000 ₸) не тоғыз айға дейін жүргізу құқығынан айыру; нақты жазаны сот шешеді. Қайталау дегеніміз жай ғана жыл ішіндегі екінші ЖКО емес: егер бірінші апатта жүргізуші жәбірленуші болса, ал бұрынғы айыппұлдар, мысалы, тұраққа қою немесе жылдамдық үшін салынса, 2-бөлік бойынша қайталау жоқ. Жәбірленушіге көмек, өкіну және шығынды өз еркімен өтеу сотта ескерілуі мүмкін, бірақ жәбірленушінің талабы болмауы да құқықтың сақталатынына кепілдік бермейді.

3-бөлік — құқықсыз. 1 немесе 2-бөліктегі бұзушылықты жүргізу құқығы жоқ не одан айырылған адам жасаса, айыппұл — 60 АЕК (259 500 ₸). Бірақ құқықтың болмауы өздігінен кінәлі етпейді: мұндай көлікке басқа жүргізуші соғылса, тек сол үшін 610-бап бойынша жазалауға болмайды. Сонымен қатар жүргізу құқығының болмауы мен куәлікті жай ғана өзімен алмау — әртүрлі жағдайлар.

2026 жылы АЕК 4 325 теңге. 2027 жылы айыппұл мөлшері өседі.

Жеңіл зиян деп нені санайды
Қылмыстық кодекс бойынша бұл — 21 күннен аспайтын қысқа мерзімді денсаулық бұзылуы немесе жалпы еңбекке қабілеттіліктің 10%-дан аз шамалы тұрақты жоғалуы. Ауруханаға бару жарақатты тіркейді, бірақ зиянның ауырлығын тек сот-медициналық сараптама анықтайды. Ауырған күндер саны өздігінен шешуші емес.

ЖКО қашан қылмыстық іске айналады
Жол жүрісі қағидаларын бұзу салдарынан адамның денсаулығына абайсызда орташа ауырлықтағы немесе ауыр зиян келсе не ол қайтыс болса, ҚР ҚК-нің 345-бабы қолданылады. Қосымша тексерулер ауыр жарақаттарды анықтаса, саралау бірнеше күннен кейін өзгеруі мүмкін. Мас жүргізушілер үшін бөлек қылмыстық нормалар бар.

Оқиға орнынан кетіп қалу — 611-бап
ЖКО кезінде жүргізуші міндеттерін орындамағаны үшін — 5 АЕК айыппұл. Апат орнынан кетіп қалғаны үшін — 50 АЕК не бір жылға құқықтан айыру, құқығы жоқ жүргізушілерге жаза қатаңырақ. «Талабым жоқ» деген қолхат қатысушылар арасындағы мәселені шешеді, бірақ әкімшілік жауапкершіліктен босатпайды. Полициясыз тек еуроқаттаманы ресімдеуге болады: екі көлік қатысады, зардап шеккендер және басқа мүлікке зиян жоқ, екеуінде де ОГПО полисі бар, келіспеушілік жоқ, ал шығын 100 АЕК-тен аспайды. Декларацияны сақтандырушыға жіберу керек. Жүргізушілер жай ғана келісіп, ақша беріп, тарап кетсе, бұл оқиға орнынан кетіп қалғаны үшін жауапкершілікке әкелуі мүмкін.

50% жеңілдік: барлығына емес
Қысқартылған іс жүргізу аясында айыппұлдың жартысын 1 және 3-бөліктер бойынша төлеуге болады. 2-бөлік бойынша — болмайды, өйткені онда жазалардың ішінде құқықтан айыру бар, ал ӘҚБтК-нің 810-бабына сәйкес мұндай жағдайда қысқартылған іс жүргізу қолданылмайды. 2-бөлік бойынша дәл айыппұл тағайындалса да, оны өз бетіңізше екі есе азайтуға болмайды. Жеңілдік алу үшін бұзушылықты мойындап, дәлелдермен келісіп, соманың жартысын жеті тәулік ішінде төлеу керек. Кінәсін дауламақ болғандарға бұл нұсқа сәйкес келмейді.

Қалай шағымдануға болады
Шағым қаулының көшірмесі табыс етілген күннен бастап 10 тәулік ішінде беріледі. Онда кінәні анықтауда нақты қай жерде қателік жіберілгенін көрсету маңызды: мысалы, қозғалыс траекториясы дұрыс қалпына келтірілмеген, бейнетіркегіш ескерілмеген, бағдаршам тексерілмеген немесе сызба фотоға қайшы келеді. Тіркегіштер мен камералардың түпнұсқа жазбалары, фотосуреттер, сызба мен өлшеулер, куәгерлердің айғақтары, автотехникалық және трасологиялық сараптамалар, ал жарақат туралы дау болса — медициналық құжаттар көмектеседі. Ешбір дәлел басты деп саналмайды: сот оларды жиынтықта бағалайды. Дәлелді себеппен өткізіп алған мерзімді қалпына келтіруді сұрауға болады.

Айыппұл шығынды өтеуді алмастырмайды
Айыппұл — жол жүрісі қағидаларын бұзғаны үшін жаза. Жәбірленушіге шығынды кінәлінің сақтандыру компаниясы ОГПО полисі бойынша — белгіленген лимит шегінде өтейді. Төлем жетпесе, қалған соманы кінәліден тікелей өндіріп алуға болады.

Tengrinews.kz материалдары бойынша